Ali şir Nevai

Nehir

Nehir

Bölüm Yöneticisi
Türk Çağatay uygarlığının bir simgesi... faziletleri ile devrine örnek olan bir kimse...

Türk dilinin Fars diline üstün olduğunu ispatlayan ilk bilim adamı...

Çağın en ünlü şairi ve düşünürü...

Ali Şir Nevaî
Türk bilim ve sanat hayatının temel taşlarından biridir.

9 Şubat 1441'de Herat'da doğdu. Babası
Uygur Türklerinin ünlü kişilerinden Kiçkine Bahşî'dir. Herat hükümdarı Hüseyin Baykara'nın çocukluk arkadaşıdır. Hemen bütün hayatını
Hüseyin Baykara'nın yanında geçirmiş
onun en mahrem dostu
arkadaşı olarak tanınmış ve bilinmiştir. Baykara kendisine "Süt Kardeş" diye hitap ederdi.

Bir ara (1487-1488) Astarabat şehrinin valiliğini yapmışsa da
hemen Hüseyin Baykara'nın yanına dönmüş ve ömrünün sonuna kadar
bazı küçük geziler dışında
yanından ayrılmamıştır. Bazı emirlerin isyanlarını bastırmış
bu arada
kardeşi Derviş Ali'nin başkaldırmasını önlemiş
hanedan içindeki anlaşmazlıkları hallederek
Hüseyin Baykara'ya büyük hizmetlerde bulunmuştur. Baykara kendisine o derece ihtiyaç hissediyordu ki
1499'da Hacca gitmesine bile izin vermemiştir. Bir yıl sonra
1500 yılında
Astarabat seferinden dönen sultanı karşılamak için yola çıkarken
kalp krizine tutulmuş ve bütün ihtimama rağmen kurtarılamayarak hayata gözlerini yummuştur. Kendi yaptırdığı türbeye gömüldü. Matem merasimini
bizzat sultan
Ali Şir'in sarayında yönetti ve bütün beyler
ayakta hizmet görerek bu büyük insana son borçlarını ödemeye çalıştılar.

TÜRK DİLİNİN GELİŞMESİNE ÇABA GÖSTERDİ

Ali Şir Nevaî
zengin bir ailenin çocuğu olduğu için
devlet hizmetinde bulunduğu sürece hiç para almamış
kendi kesesinden yaşamış ve ülkede birçok cami
medrese
çeşme
han yaptırmıştır. Devlet hizmetlerinin dışındaki zamanını
Türk dilinin gelişmesi için çalışmalar yaparak geçirmiş ve Çağatay uygarlığının unutulmaz kişisi olmuştur.

Farisî dilini ve edebiyatını çok iyi biliyor
bu dilde büyük ustalıkla şiirler yazıyordu. 64.000 bin mısradan kurulu Hamsa'sı
Fars geleneklerine göre yazılmış bir eseridir. Hamsa'da ahlâk ve tasavvufa ait hikâyeler ve sohbetler manzum olarak yazılmış
ayrıca
Leyla ile Mecnun
Ferhat ile Şirin
İskender ve Behrem Gur hikayeleri işlenmiştir.
 
Nehir

Nehir

Bölüm Yöneticisi
BÜTÜN ŞİİRLERİNİ BİR DÎVAN DA TOPLADI

Günümüze kadar gelen bir başka büyük eseri
55.000 mısradan kurulu Türkçe Divanı'dır. İlk gençliğinden ölümüne yakın günlere kadar yazdığı bütün şiirler bu divana alınmış bulunuyor. Bundan başka bir de Farisî şiirlerini topladığı ayrı bir divanı vardır ki
12.000 mısra hacmindedir. Bunların dışında
7.000 mısralık Lisan al-Tayr
"Mecalis al nafa-is"
mektuplar
sohbetler birçok eser bırakmıştır.

Fakat en büyük hizmeti ve en büyük eseri
Türkçe'nin büyük bir dil olduğunu ispatlamak için yazdığı "Muhakemet-ül-Lugateyn"dir. İslâm ve İran fikirlerine büyük eğilimi olmakla beraber
o
yalnız kendi milletini ve dilini sevmiş
onu yüceltmek için çalışmış
böylece
tarihte oynadığı büyük rolün şuuruna varmış bir Türk’tür. Lisan al Tayr'da "Cihanda
Türk edebiyatının bayrağını kaldırmakla Türkleri
tek bir millet
tek bir toplum haline sokmuş olduğunu" iftihar ederek söylüyor. "Seddi İskender" adlı eserinde
kendisine boşluktan seslenildiğini ve şöyle dendiğini anlatır: "Sen
kılıçsız
yalnız kaleminle Türk ülkelerini
Türk milletinin kalbini feth edeceksin!.. Onları
bir tek millet yapacaksın!.. Türk iklimleri sana aittir. Sen bu milletin sahipkıranısın."

ŞİİR
MUSİKİ
RESİM VE HATTATLIKLA UĞRAŞTI

Ali Şir
çağına göre ileri bir tarih görüşü olan bir bilgindi. Cengiz İmparatorluğu’-nunun gelişmesini anlatan (Cihan Tarihi) Türk ırkının da tarihi sayılır. İlhanlılar ve Timurîleri ele alan "Zübdad el Tavarih" çok değerli bilgiler ve belgelerle doludur.

Devlet adamı
şair olan Ali Şîr Nevaî
musikî
resim ve hattatlık ile de ilgilenmiştir. Güzel besteleri olduğunu Babürname'den
hattatlığı ve nakkaşlığını Amirî'nin Letaifname'sinden öğreniyoruz. Mir Muhammed Amin Buhari'nin musiki tarihi üzerinde yazdığı eserinde
Horasan'da ünlü "Yedi Bahr" adlı usulün
Ali Şir tarafından
kuş sesleri incelenerek vücuda getirilmiş olduğu birer birer sayılarak gösterilmiştir.

Ali Şir'e izafe edilen besteler
bugün de Horasan Türkmenleri
Fergana ve Harzem Özbekleri
Taşkent
hatta Kuzey Kafkasya Türkleri arasında çalınıp söylenmektedir.

Ali Şir Nevaî
devlet adamı idi
şairdi
bestekârdı
ressamdı
nakkaştı
fikir adamı idi ama
onun en büyük eseri "Muhakemat ül-Lügateyn" lügatların karşılaştırması adlı eseridir. Bu kitabında Türkçeyi
zamanının ve hatta günümüzün büyük dillerinden biri olan Farsça ile karşılaştırmış ve Türkçe'nin
Farsça’dan daha zengin bir dil olduğunu ortaya koymuştur. Günümüzün Türkçesi
Ali Şir Nevaî'ye çok şey borçludur.
 
C

Compagno

Yeni Üye
Muhakemet'ül Lugateyn ile dilimizin Arapça'ya oranla zenginliğini gösterir ve Mecalis'ün Nefais adlı eseri de ilk biyografiler sayılır. Bu yönüyle çok önemli bir edebiyatçıdır...
 
Üst