Ümit Meriç Yazan

Konu, 'Bilim Adamları' kısmında Nehir tarafından paylaşıldı.

  1. Nehir

    Nehir Bölüm Yöneticisi

    6 Aralık 1946 ‘da İstanbul Üsküdar‘da doğdu. Yazar ve düşünür Cemil Meriç’le Tarih-Coğrafya öğretmeni Fevziye Menteşoğlu Meriç’in kızıdır. Çamlıca Kız Lisesi’ni İstanbul Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümünü bitirerek aynı bölüme asistan oldu.Aynı bölümde Kurumlar Sosyolojisi Anabilim Dalı Başkanı olarak görev yaptı.
    ESERLERİ
    'ın her ikisi de dördüncü baskıya gelmiş olan Cevdet Paşa’nın Toplum ve Devlet Görüşü ve Babam Cemil Meriç adlı iki eseri var. Ayrıca Sosyoloji Konuşmaları’nı derledi. “Dünden Yarına Sosyoloji” ve “Sosyolojik Düşünce Atlası” adlı çalışmaları yayına hazırlanıyor.

    Prof. Dr. babasına gösterilen ilgiyi yorumladı:
    Cemil Meriç hayranları
    günden güne çoğalıyor
    TAKDİM
    Artık Cemil Meriç ismi tefekkürün çilenin ve bir büyük kültür abidesinin sembolüdür ülkemizde. Çünkü yoz ve sığ bir kuşatma ile adeta bir mağaraya hapsedilmiş olan bizler Batı’yı da Doğu’yu da Hind’i de Uzak Doğu’yu da hep ondan öğrendik. O beyinlerimize düşürdüğü “tecessüs” ateşi ile bizi fikri bir yenileşmeye sevk etmiş bir kültür ve irfan uyanışına doğru yönlendirmişti. Eğer o olmasaydı ne “Bu Ülke”yi böylesine derinden tanıyabilecek ne de “Işık Doğu’dan Gelir” fikri ile kendimize dönebilecektik.
    Aramızdan ayrılışının 12. Yılı münasebeti ile günden güne büyüyen Cemil Meriç dalgası Cemil Meriç sevdası Cemil Meriç ilgisi üzerine değerli kızı sosyolog Prof. Dr. hanımefendi ile sohbet ettik.
    SPOTLAR
    Cemil Meriç bugün 500 bin kişilik bir okur kitlesine ulaşmıştır. Bir teşbihle söylersek Cemil Meriç bir çiftçidir Anadolu bozkırına düşünce tohumlarını saçmıştır ve o tohumlar şimdi filizlenip boy atıyor.
    Cemil Meriç’in okurlar cemaatini tanımak onların üzerinde durmak lazım. Artık okurlardan yazara gitme zamanı gelmiştir. Bu konuda çok özel gözlemlerim var. Bunlardan en önemlileri edilen telefonlar gönderilen mektuplar ve babamla ilgili anma toplantılarında bir araya gelen genç nesillerin yaptığı analizler.
    “Seni tanımakla başladı her şey. Sen kopardın kızılca kıyameti. Akıllar seninle durdu. Kara zindanda doğan güneş sendin. Mağaradan seninle çıktım. Görmeyen gözlerim seninle görür oldu. Acı çekmek neymiş fikir neymiş seninle tanıdım. Şuurumun lambalarını yakan sensin.”
    Türkiye projeksiyonsuz yaşıyor. Gelecekle ilgili hiç bir ideali yok. Halbuki büyük devletleri yüzer yıllık beş yüzer yıllık biner yıllık projeleri hedefleri vardır. Türkiye günübirlik bir böcek gibi yaşıyor. Türkiye’nin geleceğini düşünmesi geleceği üzerine projeksiyonlar yapması kaçınılmazdır.
    OLCAY YAZICI
    Bilinen bir gerçek fakat genç nesiller açısından soruyorum. Kimdir o fikrin gökkuşağı olan Batı’yı da Doğu’yu da bizlere öğreten fikrin büyük çilekeşi Cemil Meriç? Onun sadece kızı değil aynı zamanda gözü kulağı olan sizden bir kere daha rica etsek?
    “Gülü tarife ne hacet ne çiçektir biliriz!” diye bir sözümüz vardır. Bence artık Cemil Meriç’i anlatmanın tarif etmenin zamanı geçmiştir. Çünkü Cemil Meriç tariflerin ötesine geçmiştir. O eserleri ile bugün aşağı yukarı 500 bin kişilik bir okur kitlesine ulaşmıştır. Bir teşbihle söylersek Cemil Meriç bir çiftçidir vatan sathına Anadolu
    bozkırına düşünce tohumlarını saçmıştır ve o tohumlar şimdi onlarla yüzlerle yeşeriyor filiz verip boy atıyor.
    Dış dünya Cemil Meriç’i tanımak istiyor
    Büyük çileler çekilerek vatan coğrafyasına dikilen Cemil Meriç çiçekleri açıyor diyebiliriz yani?
    Evet diyebiliriz...Bu çiçekler topraktan çıkmış boyatmışlardır. Bu bakımdan Cemil Meriç’in artık okurlar cemaatini tanımak biraz da onun üzerinde durmak lazım. Artık okurlardan yazara gitme zamanı gelmiştir. Bu okurlar cemaati ile ilgili olarak benim çok özel gözlemlerim var. Bunlardan en önemlileri de edilen telefonlar gönderilen mektuplar babamla ilgili anma toplantılarında bir araya gelen genç nesiller.
    1997’nin Aralık ayında Tarık Zafer Tunaya kültür merkezinde Büyükşehir Belediyesi Kültür Dairesi tarafından düzenlenen toplantıdaki konuşma metinleri İz yayınları tarafından kitaplaştırıldı. Adı ise ilginç “Cemil Meriç ve Bu Ülkenin Çocukları.” Bu okurlar cemaati ile iki senedir temasımızı hiç kaybetmedik. Ayda bir defa toplanıyor bazen Cemil Meriç’in eserleri üzerine Cemil Meriç’ten alınan ilhamla yeni olaylar üzerine görüş ve fikir alış verişinde bulunuyoruz.
    Ayrıca Tunus Üniversitesi’nin tarih profesörü Abdülcemil Temimi’den Cemil Meriç’in Arapça’ya tercümesi için teklif geldi.
    Konuşma sırasında babamın adı geçti. Ne yazık ki müslüman bir Arap entellektüeli olarak muhterem babanızı tanımıyorum. Benim gibi diğer Arap dünyası da maalesef tanımıyor. Türkiye’nin bu kadar önemli bir yazarını tanımamak bizler için ayıp sayılır. Babanızı bana biraz tanıtınız dedi. Ben de peki dedim ve “Bu Ülke”yi açarak ona “Kıtaları ipek bir kumaş gibi keser biçerdik!...” cümlesiyle başlayan bölümü okudum. Temimi öylesine etkilendi öylesine beğendi ki bu cümleyi lütfen dedi babanızdan bir seçme yapınız ve onu vakit geçirmeden Arapça’ya tercüme edelim. Arap dünyası 20. Yüzyıl Türk kültürünün yetiştirdiği bu irfan adamını mutlaka tanımalıdır.
    Bu münasebetle bir yıldır Cemil Meriç’in Arapçaya çevrilmesi metinleri üzerinde çalışıyoruz.
    Cemil Meriç’e karşı büyük bir ilgi
    Ayrıca Türk cumhuriyetlerinde de Cemil Meriç’e karşı büyük bir ilgi uyanmaktadır. Cemil Meriç’in Kazak ve Azerbaycan Türkçesine tercümesi yolunda da teklifler var. Yani biz belki Cemil Meriç’i dış dünyaya yeterince tanıtmadık fakat dış dünya kendiliğinden Cemil Meriç’i tanımak istiyor bunun için sınırları zorluyor. Çünkü Türkiye’yi tanımak demek; bir anlamda Cemil Meriç’i tanımak demektir.
    Bu arada Gazeteciler ve Yazarlar Vakfı’ndan bir davet aldım. “20. Yüzyıl Türk Kültürüne Yön Verenler” başlıklı bir dizi başlatıyorlar. Şahsiyetler arasında babam Cemil Meriç’in yanı sıra Mehmet Akif Peyami Safa Necip Fazıl Yahya Kemal Ahmet Hamdi Tanpınar ve Kemal Tahir gibi isimler de bulunuyor.
    Bir şehre bir köye ve bir mahalleye tek bir Cemil Meriç sevdalısı bile düşmüş ise o belde zamanla fikri bir tutuşma yaşayacak demektir...Genç Cemil Meriç severler kimlerdir? Ne tür mektuplar geliyor size Babanızla ilgili olarak?...
    Cemil Meriç’i tanımak isteği daha çok yurtdışından geliyor. Türkiye’yi tanımanın önce Cemil Meriç’i tanımaktan geçtiğine inanıyorlar.
    Psikoloji bölümünden mezun bir öğrencinin Elif Özdemir’in babam Cemil Meriç’le ilgili yazdıklarını aktarmak istiyorum. Bir bir profil çizmek için.
    Elif benim öğrencim. 1997 yazında Amerika’ya gitti. Biliyorsunuz dünyanın en büyük kütüphanesi Washington’dadır. Orada Türkiye’den yazar var mı diye araştırmış bakmış ki kütüphanede “Hint Edebiyatı” var “Bu Ülke” var “Jurnal” var “Mağaradakiler” ver “Işık Doğu’dan Gelir” var “Kırk Ambar” var “Ümrandan Uygarlığa” ve “Sosyoloji Konuşmaları” var. Yani seçmeyi bilen her idrak Cemil Meriç’i arayıp buluyor.
    Yerliden evrensele açılmak demek bu olsa gerek?
    Evet evrensellik bu demek...Gelelim Cemil Meriç’in okuyucular cemaatine(Ümit hanım özellikle bu kavramı kullanıyordu. Biz de değiştirmedik.) Bunların içinde yazarlar da var. Cahit Koytak’ın yazdığı ilginç bir şiir var. Adı “Son Osmanlı.”
    Cemil Meriç okurlarını daha yakından tanımak için Tarık Zafer Tunaya’daki toplantıya katılan 17 yaşındaki Şükran Çatak’ın yazdığı mektubun ilk sayfasını okumak istiyorum:
    “Sayın güzel paylaşımlara dorukta mutluluk ve duyumlara vesile olduğunuz için teşekkürler. Kendimi hala bir rüyanın içinde hissediyorum. Ve oradan sesleniyorum şu an size. Fakat sanırım her şey gerçek rüyadaki gibi eksiksiz ve güzel. Ve en önemlisi artık baş rollerden birini de ben oynuyorum. Sizinle Cemil Meriç günlerini paylaştık. Teneffüs ettiğimiz havayı kitabı tarihi heyecanları paylaştık. Yüreklerimiz tek bir yürek oldu. Beynimizi büyüttük o gün. Yüreklerimizle birlikte fikirlerimizi ülkülerimizi heyecanlarımızı da büyüttük.
    Tüm bunları harflere kelimelere cümlelere hapsettim. Onları seslere bağladım. Ben yeni heyecanları da yine seslere kelimelere kilitleyeceğim. Benden yeni sesler gelecek kulaklarınıza.”
    Cemil Meriç için şeref defteri
    Bir de defterim var. Cemil Meriç’in şeref defteri. Defterin ilk sayfasına 4 Mayıs 1997’de kızıma hitaben şöyle bir şey yazdım:
    “Sevgili Hazal bu defter Cemil Meriç’in fatihi olduğu serdengeçtilerin defteridir. Ona sahip çık. Çünkü bu liste sana bırakacağım mirasın hepsinden daha önemli daha ölümsüz ve daha anlamlıdır. Deden bu ülkede bir düşünce aristokrasisi yarattı. Bu listede onların şeref listesini bulacaksın...”
    Daha sonra bu deftere çeşitli isimler Cemil Meriç’le ilgili duygu ve düşüncelerini yazdı. Onlardan birini size okumak istiyorum. Mimar Sinan Üniversitesi Sosyoloji Bölümü öğrencisi Mahmut Çalışır’ın yazdıkları şöyle:
    “Seni tanımakla başladı her şey. Sen kopardın kızılca kıyameti. Akıllar seninle durdu. Kara zindanda doğan güneş sendin. Mağaradan seninle çıktım. Görmeyen gözlerim seninle görür oldu. Aşk neymiş acı çekmek neymiş fikir neymiş seninle tanıdım. Şuurumun lambalarını yakan sensin...Seni tanıdıktan sonra vatansız kimliksiz kaldım. Seni tanıdıktan sonra ruhum boyalı bir kuş oldu. Şimdi ben göçebe bir serseriyim. Havarisiz İsa’yım...Seni tanımadan önce önümde iki kapı vardı. Biri cinnet biri ölümdü. Şimdi üçüncü bir kapı var: O aşk kapısı...Kitaplar yaralarıma şifa olmaz oldu. Artık ben de karar verdim kitap olmaya. Seninle büyütüyorum acımı hüznümü ve kendimi...Ben dergahtan kovulan dervişim. Körler seninle görür oldu. Sağırlar seninle duydular. Dilsizlerse şimdi hatip.!..”
    Bir başka öğrenci Yusuf Emre’nin yazdıkları ise şöyle:
    “Utanıyorum ismini yazmaktan fikrin devasa insanı. Bu nesil adına. Bir sarmaşık gibi sarıldım aşık olduğum kitaplarına. Bu aşkın büyüsünü bana kim yaptı? Bilmiyorum. Ama böyle bir büyüye nesil olarak muhtaç olduğumuzu biliyorum. Sen dünyaya hiç bir zaman kör bakmadın. Bizler ise açık gözlerimizle kör yaşadık. Yıllarca bilgiye kültüre karşı aç yaşadığımız için hislerimizi de kaybettik. Okumamakla ve kitaba yabancı kalmakla en şiddetli zulmü kendimize reva gördük. Ruhaniyetin karşısında şimdi biz utanmayalım da kimler utansın? Kazanma adına hiç bir şeyini boşa kaybetmedin. Seninle bir defa daha yoklukta varlık cilvesinin sırrını anladık. Med-cezire maruz kalan sıkıntıların dalgalar gibi sahilindeki kayalara vuruyor. Ama sen aşınmadan kızın ellerinden tutarak yoluna devam ediyordun. Biz ise kıymetini bilemediğimiz zaman sermayesinin yokluğundan şikayet ettik durduk. Az da olsa yürüyebilseydik duranların haline ağlamayı öğrenecektik. Fakat şimdi kendi halimize bile ağlayamıyoruz.
    Kapalı gözlerinle kitaplara selam sarkıtıyordun. Son anlarında kapalı şuurunla Muhammet Sevgilim diyordun. Ağzından çıkan son cümleyi duyduğumda iliklerime kadar titrediğimi hissettim. Ağlamadım dersem yalan olur. Şuurunun kapalı olduğu bir anda bile Muhammed Sevgilim diyordun. Yaşasaydın söylediğin bu cümle için sana köle olmaya razı olurdum...”
    Bunlar gibi daha yüzlerce mektup var. Bütün bunlar şunu gösteriyor ki Cemil Meriç’in Anadolu bozkırına saçtığı tohumlar artık bugün çınar gibi boy atıyor.
    Meriç soyadı siyasetin üzerindedir
    Seçim öncesinde siyasi çevrelerden size aday olmak için teklifler geldi. Fakat bunları kabul etmediniz. Neden? Siyasete soğuk mu bakıyorsunuz?
    Öğrencilerime de söylediğim bir cümle var. O da şudur: Sizler bütün partilerin üstündesiniz. Kendinizi bir parçaya mahkum ederek bütünden vazgeçmeyiniz. Sosyolog bir partinin değil Türkiye’nin sosyologu olmalı.
    Türkiye kendi kendisini tanımayan bir ülke haline gelmiştir. Türkiye projeksiyonsuz yaşıyor. Gelecekle ilgili hiç bir ideali yok. Halbuki büyük devletlerin yüzer yıllık beş yüzer yıllık biner yıllık projeleri idealleri hedefleri vardır. Türkiye ise plansız programsız ve günübirlik adeta bir böcek gibi yaşıyor. Türkiye’nin geleceğini düşünmesi geleceği üzerine projeksiyonlar yapması şarttır. Yarınla ilgili planlar bugünden yapılmalı. Eğer bu yapılmazsa yarınla ilgili ümitlerimiz de olamaz. Sosyologların bu sahada faydalı olacağına inanıyorum. Fakat sosyologlar hükümetlerin değil devletin sosyologu olmalı...
    Konuya dönersek evet Meriç soyadının siyasileşmemesi için siyasete atılmadım. Çünkü o Türkiye’nin bütününü kapsayan kuşatıcı bir isim. Bu isme saygı göstermek benim babama karşı bir görevimdir.
    Kalemin kutsiyetine inanıyorum
    Dünyanın küçüldüğünden ve küreselleşmeden söz ediliyor. 2000’li yıllarda genel bir dünya devleti kavramı mı ağırlık kazanacak yoksa milli kimlikler mi ön plana çıkacak?
    Tabii bu sorunuza homojen bir cevap vermek mümkün değil. Çin ve Türk milleti gibi binlerce yıldan beri süregelen milletler vardır. Avrupa millet bilinci var. Bir de ayrıca tarih boyunca hiç devlet kurmamış etnik unsurlar var. Yani globalleşme karşısında milletlerin durumu ne olacak sorusunun cevabı tek olamaz.
    Elbette dünya çok küçüldü. İlk defa bu kadar kısa zamanda milletler birbirlerinden haber alır hale geldi. Ben bilgisayarıma tıklıyor ve Avusturya’daki bir profesörle sosyoloji üzerine konuşabiliyorum. Bu küçümsenecek bir şey değil. Salise farkı ile fikir alış verişinde bulunabiliyoruz. Bu manada elbette dünya küçüldü. İnsanlar oturduğu yerden bilgisayar aracılığı ile uluslararası konferans verebiliyor.
    Fakat bu anlattıklarımdan teknolojiyi çok yücelttiğim övdüğüm anlaşılmasın. Ben evime bilgisayar almadım. Hatta önce daktilo ile yazıyordum. Onu da bıraktım. Şimdi sadece elle yazıyorum. Yani kalemin kutsiyetine inanır hale geldim. Kalem kutsaldır. Çünkü üzerine yemin edilmiştir. Bilgisayar bir yerde hain bir araç. Bir virüs çıkıyor ve her şeyi bütün bilgiyi emeği sıfırlayabiliyor. Oysa elle yazılan bir kelime yüzlerce sene silinmeden saklanabilir.
    Şüphesiz faydalı bir araç. Fakat ben bugüne kadar bilgisayar kullanarak dahiyane bir eser sahibi olmuş tek bir insanla karşılaşmadım. Fakat insan dahi ise belli şeyleri kullanmak açısından bilgisayardan istifade edebilir. Zaten dünyanın en önemli bilgileri hiç bir zaman bilgisayarlara yüklenmez.
    Ölçü değişirken “biz” kalmak olmalı
    Toplumların değişmek kaçınılmaz durum. Fakat değişirken toplumun kendisi kalması bu ana rengi muhafaza etmesi önemli. Değerli sosyologumuz Prof. Dr. Mümtaz Turhan hoca ölçüyü “biz kalarak değişmek ve değişirken biz kalmak” şeklinde özetliyor. Sizce ölçü ve denge nasıl kurulmalı?
    Bunun ölçüsünü mayasını hiç bir birey koyamaz. Yalnız sosyolojik kanun olarak bir hakikat var. O da şudur: hiç bir toplum bütünüyle aynı kalamaz. Ve yine hiç bir toplum bütünüyle değişemez. Yani değişirken aynı kalır aynı kalırken değişir. Mümtaz hocanın ölçüsü doğru. Bu bakımdan hiç bir ideoloji sonsuz ölümsüz değildir. Tabii ki dinleri bunun dışında tutuyorum. Söz konusu olan beşeri ideolojilerdir. Beşeri nizamlar ise daima birbirini aşacaktır. Sosyal hareketleri bir yerde kontrol etmeniz mümkün olmaktan çıkabilir. Kendi kanununu kendi uygular.
     
  2. Yasenya

    Yasenya Yeni Üye

    Paylaşım için teşekkürler.
     
  3. H

    Hoca Yeni Üye

    tesettürlü olduğu için, yıllarca bölüm başkanlığı yaptığı okula giremeyen kişi.
     
  4. K

    Kalecik Yeni Üye

    ne kadar acı dini islam olan bir ülkede bu tarzda zorlamaların olması
     
Kutucuğu Tıklayın:
Taslak kaydedildi Taslak silindi
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş