Osmanlı Devleti'nde Çıkan Halk İsyanları.

Konu, 'Türk ve Dünya Tarihi' kısmında bilir tarafından paylaşıldı.

  1. b

    bilir Yeni Üye

    Osmanlı Devleti'nde Çıkan Halk İsyanları Hakkında Bilgi Verir Misiniz?
     
  2. Murat

    Murat Yönetici

    İÇ ÇALKANTILAR VE İSYANLAR

    Osmanlı Devletikuruluşundan itibaren çetin mücadeleler içinde yaşamakmecburiyetinde kalmıştırBir taraftan Bizans ve Balkanlardaki devletlerlemücadele ederkendiğer taraftan çeşitli Türk beylikleri ileuğraşmıştırDoğudan ve batıdan rahatsız edilmiştirTürk ve İslam dünyasınıHristiyan ittifaklarına karşı korurkenkardeş devletlerle de uğraşmakzorunda kalmıştır
    Bütün bunlara rağmenOsmanlılarİslam dünyasının lideri olan büyükbircihan devletini ortaya çıkarmıştırİçte ve dışta huzuru sağlamışbirhuzur ve güven ortamı meydana getirmiştirAskeri başarılarının yanı sırasiyasiekonomik ve kültürel gelişmeler sağlamıştırTürk-İslam kültürününzirvesi olan bir Osmanlı Medeniyeti meydana getirmiştir

    Yüzyıllarca süren üstün başarılarına rağmenyüklendiği çetin görevin vealeyhinde oluşan ittifakların yüküdevlete ağır gelmeye başlamıştırAskeriharcamalar çok yükselmiştirTicari yolların değişmesi Osmanlı Devletimaliyesini olumsuz yönde etkilediSiyasi ve askeri meselelerle uğraşandevletdünyada meydana gelen ilmi ve teknolojik gelişmelerigörememişgördüklerini de uygulayamamıştır
    Osmanlı Devleti kurulduğu tarihten 17 yüzyıla kadar sürekli ilerleme vegelişme içinde olmuşturÇok geniş sınırlara ulaşan devlet 16 yüzyılınikinci yarısında bir takım iç meselelerle karşı karşıya gelmiştirBatıdaAvusturyadoğuda İran ile yapılan savaşlarOsmanlı Devletini bunalımlıbir döneme sokmuştur

    İsyanların Sebepleri ve Özellikleri

    Bu dönemde çıkan isyanlaryönetiminordunun ve maliyenin bozulmasıyla ilgilidir
    Yönetimde merkezi otoritesinin zayıflaması üzerine eyaletlerde ve taşrateşkilatında kendi başına hareket eden kişiler ortaya çıktıunlarhalküzerinde baskı kurmaya ve merkezin emirlerini dinlememeyebaşladılarDiğer yandanuzun süren savaşlar sebebiyle askerden kaçanlareşkıya olarak dağlara çıkıyor ve iç güvenliği tehdit ediyorlardıSavaşortamında doğan ekonomik kriz de huzursuzlukların kaynağı olduMaliyeninzayıflaması ile paranın ayarı düşürüldüParanın alım gücünün azalması veyeni vergilerüretimin düşmesine neden olduBuna rağmen çiftçiesnaf vetüccar üzerinde vergi yükü daha da arttıDevlete olan güven sarsıldıBufırsattan istifade eden kişilerinde teşvikiyle de iç karışıklıklarçıktıBu karışıklıkları çıkaranlargerçekleşen olumsuz gelişmelerdendolayıyer yer halk tarafında desteklenmiştir
    Ayrıcaiç isyanların sebepleri şöyle sıralanabilir:
    -Bu dönem padişahların yetersiz kişiler olmaları
    -Devlet memurlarının seçimlerde yeterliliğine bakılmayarakrüşvet ve iltimasın rol oynaması
    -Tımar sisteminin bozulması ve buna bağlı olarak tarım ve hayvancılığın gerilemesi
    -Uzun süren savaşlarıngüvenliğin bozulmasına ve bununçiftçinin toprağını terk etmesine sebep olmasına
    -Halkın her türlü propagandaya kolayca inanması
    -Devşirmelerin her türlü imkana sahip olmalarına karşılıkTürklerin maddi imkansızlıklar içinde olmaları
    Yukarıda belirtilen sebepler insanları isyan etmeye yöneltmiştir

    İstanbul İsyanları

    İstanbuldaki isyanlar çoğu defa yeniçeriler ve sipahiler tarafındançıkarılmıştırBunlargenellikle maaşların yetersizliği ve zamanındaödenmemesi bahane ediyorlardıAyrıcayeniçeriler bazı devlet adamlarınınkendi çıkarları için kışkırtılıyorduBu durumdevlet içerisindehuzursuzluk yaratıyoranarşinin ortaya sıkmasına sebep oluyorduKanlı olanbu isyanlar devlet ileri gelenlerinin hayatına mal olduğu gibipadişahların tahttan indirilmesine hatta öldürülmesine kadargidebiliyordu
    İstanbul isyanları arasında en tehlikeli olanları IIIMuratGenç OsmanIVMuratIVMehmet dönemlerinde meydana gelenlerdir
    IIIMurat zamanındaki isyanın en önemli sebebiakçenin değerinindüşürülerek yeniçerilere ulufe ödenmesiydi İsyancılarsaraya yürüyerek buişlerden sorumlu gördükleri defterdarların katlini istemişlerdirÇaresizkalan yönetimaskerlerin istediğini yerine getirdiBu durum askerleridaha da cesaretlendirmiş ve arkası gelmeyen yeni isyanlara sevk etmiştir
    Genç OsmanHotin seferlerinde yetersizliğini gördüğü Yeniçeri Ocağınınkaldırılarak yerine yeni bir ordu kurulmasını planlıyorduPadişahın buplanını öğrenen yeniçeriler ayaklandılarBir çok devlet adamını vepadişahı öldürdüler(1622)IIOsmanisyan cılar tarafından öldürülen ilkpadişahtırYeniçeriler bu olaylardan sonra devlet içinde ki güçleriniarttırmışlardır

    Yeniçeriler ve sipahiler IVMuratın tahta geçtiği ilk yıllardan itibarenmesele çıkarmaya başladılarYeniçerilerin ayaklanması sonucu sadrazamöldürüldüBu olaydan etkilenen IVMuratdevlet otoritesini kurtarmak içinçalıştıSert tedbirler alarak düzeni ve güvenliği yeniden sağladı
    İstanbuldaki diğer bir isyan da IVMehmet zamanında patlakvermiştirHarem ağalarının devlet işlerine karıştığını ve ulufelerinzamanın da ödenmediğini ileri sürerek yeniçeriler ayaklandıSorumlugördükleri birçok devlet adamını idam ettirdilerÖldürülen bukişilerSultan Ahmet Meydanındaki bir çınar ağacına asıldıBundan dolayıbu olaya Vaka-i Vakvakiye denilmektedir(1656)

    Taşra İsyanları

    ICelali İsyanı

    Ülkedeki ekonomik sistemin bozulmaya başlamasıtaşra isyanlarının temelsebebidirDevlet yönetiminde meydana gelen otorite boşluğu dagenişlemesine sebep teşkil etmiştirAyrıcaAvusturya ve İran ile yapılansavaşlar isyanların yayılmasına etken olmuşturXVIIyüzyıl boyunca devameden bu dönem isyanlarına Celali İsyanları adının verilmesi;Yavuz SultanSelim döneminde Bozok (Yozgat) bölgesinde Celal isimli birisinin ilkdefa isyan etmesinden kaynaklanmaktadırAnadoluda patlak veren Celaliisyanlarından bazıları KarayazıcıCanpulatoğluKalenderoğluKatırcıoğluGürcüNe bi gibi kişilerin çıkardığı isyanlardır
    BunlardanKarayazıcıHaçova Savaşından kaçmış ve ocaktan kaydısilinmiştiUrfa taraflarında isyan eden Karayazıcıetrafınahükümete kırgınolan devlet adamlarını ve asker kaçaklarını topladıKuvvetlerin mevcudukısa zamanda otuz bin kişiye ulaştıSokulluzade Hasan Paşaya yenilenKarayazıcıSamsuna kaçtı ve Canik dağlarında girdiği çatışmadaöldüKardeşi Deli Hasanisyana devam ettiDevleti uzun süre uğraştıran DeliHasan affedildiDaha sonra Bosna valiliğine getirildiBurada da rahatdurmayan Deli Hasan sonunda idam edildi
    IAhmet zamanındaCelali İsyanları iyice yaygınlaşıp tehlikeli olmayabaşladıİsyancılarAnadolunun büyük bir kısmını ele geçirdiler1606 daAvusturya savaşının sona ermesi üzerineSadrazam Kuyucu Mehmet Paşa veKanije kahramanı Tiryaki Hasan Paşa isyancıların üzerinegönderildilerÖnce Canpolatoğludaha sonra da Kalenderoğlu isyanlarıbastırıldıBunlardan Kalenderoğluadamları ile birlikte İranasığındıAnadolu da çok sayıda Celalinin öldürülmesi üzerine devletotoritesi yeniden sağlandı
    IMustafa zamanındaErzurum beylerbeyi olan Abaza Mehmet PaşaIIOsmanınyeniçeriler tarafından öldürülmesini bahane ederek isyan ettiAbazaMehmet Paşaeline geçirdiği yeniçerileri öldürttüSonunda Hüsrev Paşayayenilerekonunla birlikte İstanbula geldiİsyan nedenini ve macerasınıIVMurata anlattıPadişah tarafından affedildi ve Bosna valiliğine tahinoldu

    IIDiğer İsyanlar (Eyalet İsyanları)

    XVIIyüzyılda merkezi yönetimin zayıflaması sonucu EflakBoğdan veErdelde çıkan isyanlar güçlükle bastırılabildiBu isyanlarınbastırılmasıOsmanlı Devletini zaman zaman Avrupa devletleriyle karşıkarşıya getirdiOsmanlı Devletinin uzak eyaletlerinden biri olanYemenisyanların en çok görüldüğü yerlerden biriydiİstanbuldan tayinolan yöneticilerin bölgede kontrolü sağlayamamaları sebebiyleYemen1598-1635yılları arasında mahalli idarecilerin elindekaldıBağdatta Subaşı Bekirin çıkardığı isyanIVMurat döneminde Bağdatseferi ile son bulduBağdat beylerbeyi Hüseyin Paşa tarafındanbastırıldı(1655)
    XVIIyüzyılda diğer bir önemli isyan da Kırımda çıktı1608de Kırım HanıGazi Girayın ölümü üzerine oğlu Toktamışİstanbuldan gelecek fermanıbeklemeden kendini han ilan ettirdiBu durum İstanbulda iyikarşılanmadıKırım Hanlığına Selamet Giray tayin edildiBu olay Kırımdakarışıklıklara sebep olduKırımdaki karışıklıklarCanbey Girayın Kırımhanı olmasına kadar devam etti

    İsyanların Sonuçları

    Yeniçerilerin isyankar tavırları Fatih Sultan Mehmet zamanındabaşlarUlufe konusuna dayanan yeniçeri hareketlerizaman zaman siyasimahiyet kazanmıştırİstanbul isyanlarında devletin otoritesi ağır birsarsıntı geçirmiştirİsyanlar sebebiyle devletin üst derecelimemurlarında psikolojik çöküntü doğmuştur Yüksek dereceli memurların elisilahlı ve güçlü çapulcu ordusuna karşı yapabilecekleri bir şeyyokturBu gelişmeler sonucunda Osmanlı Devletinin merkezi otoritesiçöktü;inanırlığı ve güvenirliğini kaybetti
    Celali İsyanlarının kaynağı büyük ölçüdevergi yükünden yılıpköyünüçiftini çubuğunu terk eden(çift bozan) insanlaroluşturuyorduKadılarıntaşrada ki yöneticilerinin usulsüzkanuna aykırı işyapmalarıfazla para(veya mal) toplamalarıhatta rüşvet almalarıbuisyanların psikolojik temelini meydana getirmiştirCelali ve Eyaletisyanları bastırıldıFakatne çift bozan ne kanunsuzluk ve nede rüşveteksildiBunun yanındakuyucu Murat Paşanın isyanları bastırmak içinsuçlusuçsuz önüne gelen insanıçoluk çocuk demeden öldürtmesi derin yaralarınaçılmasına sebep oldu

    Ticaret sanayiziraat kısacası üretimhuzur ve güven ortamınıseverİsyanlar sebebiyle ne İstanbulda ne de Anadoluda huzur kaldıTarımarazileri isyanlar ve bastırma çabaları sonunda tahrip olduHalk daha dayoksullaştıDolayısıyla devletin gelirleri de azaldıHalkınınrefahınıgüvenliğini ve huzurunu sağlayamayan devlete güven kalmadı
     
Kutucuğu Tıklayın:
Taslak kaydedildi Taslak silindi
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş