Kadı Burhaneddin Biyografi-Kadı Burhaneddin Kimdir?

Konu, 'Önemli Kişilerin Biyografileri' kısmında Almira tarafından paylaşıldı.

  1. A

    Almira Yeni Üye

    Kadı Burhaneddin



    Vikipedi özgür ansiklopedi







    {1345-1398} Türk Divan Edebiyatı şairi.

    Asıl ismi Burhaneddin Ahmed dir. 1345 (hicri 754) yılında Kayseri'de dünyaya gelmiştir. XIII. yüzyıl başlarında Harzem'den Anadolu'ya göç eden Oğuzlar'ın Salur Boyu'na mensup Kayseri Kadısı görevinde bulunan Şemseddin Mehmed'in oğlu idi.

    Kadı Burhaneddin çok yanlı bir kişidir. Bir taraftan (Anadolu'da tuyuğ ve rubailerle dolu büyük bir Divan ortaya çıkarmıştır. Türk edebiyatında aruz veznini Türkçe'ye uygulayıp Divan şiirinin Divan edebiyatınin ortaya çıkması sürecine öncülük eden büyük bir Anadolu şairi olarak anılması gerekmektedir..







    Hayatı



    Kadı Burhaneddin eğitimine 4 yaşında iken babasının yanında başlamış; kısa sürede Arapça ve Farsça'yı öğrenmiş olup devrin orta eğitim kurumlarinda okunan lûgat5 yıl Mevlânâ Kutbedin Râzi'nin derslerine devam etmiştir. Oradan babası ile hacca gitmis; Hicaz'dan dönerken babasını kaybetmiştir. Sonra Burhaneddin 1 yıl Halep'te kalıp orada öğrenimini sürdürmüştür.

    Burhaneddin 1364 yılında Kayseri'ye dönmüştür. Kayseri o zaman Selçuklu Devleti'nin yıkılmasından sonra kurulan ufak beyliklerden biri olan Sivas ve çevresinde kurulmus olan Eratna Beyliği idaresi altındaydı ve hükümdar Giyasettin Mehmed Beydi. Burhaneddin babasının eski görevine tayin edilmede önce güçlük çekmiştir. Ama 1365 hükümdar Eratna Oğullarından Giyasettin Mehmed Bey tarafından Kayseri Kadısı olarak göreve atanmıştır. Kadı Burhaneddin bu hükümdarın yakın danışmanlığını yapıp ve hatta kızı ile evlenip damadı olmuştur. Kısa süre sonra Giyasettin Mehmed öldürülmesiyle Eratna Beyliği hükümdarlığına oğlu Alâeddin Ali Bey geçmişti. Kadı Burhaneddin siyasetine ve hatta silahlı çatışmalarına karışmıştır.

    1381de Alâeddin Ali Bey vebadan vefat etmiş ve Eratna Beyliği hükümdarlık tahtı 7 yaşındaki oğluna kalmıştır. Önce emirlerden Kılıç Aslan devlet naipliğine getirilmiştir ama emirler arasındaki siyasi güç rekabeti sürekli karışıklıklar ortaya çıkartmıştır. Kadı Burhaneddin beyliğin bu zayıflığından istifade edip 1381de naip Kılıç Aslan'i öldürüp onun yerine beylik naibi olmuştur.

    Hemen sonra Turhal ve Tokat kalelerini fethi ve bu bölgeye büyük yetkilerle oğlu Mehmed Çelebi'yi vali tayin etmesi sonucu bir barış dengesi sağlanabilmiştir. Kadi Burhaneddin 1398 yılında ise Akkoyunlu hükümdarı Kara Yülük Osman Bey ile savaşa girişmiş; bu savaşı kaybedip esir düşüp Akkoyunlular tarafından öldürülmüştür. Kadı Burhaneddin devleti de onun öldürülmesiyle birlikte son bulmuştur.

    Kadı Burhaneddin çok yanlı bir kişi olup cesur ve lâfını esirgemeyen bir devlet adamı olduğu rivayet edilmiştir.







    Edebi Kişiliği



    Kadı Burhaneddin bu siyasi kişisel özelliklerinin yanısıra 119 tuyuğ ve 20 rubai bulunmaktadır ama hiç kasidesi bulunmamaktadır. Kadı Burhaneddin gazelleri ve tuyuğları ile ün kazanmıştır. Tuyuğ şeklini Divan edabiyatına getiren Kadı Burhaneddin olmuştur. Gazellerinin gayet içten ve aşkane oldukları görülür. Lirik şiirlerinde cesaret göze çarpar ve bu yönüyle de klâsik şiirden ayrılır. Aşk şiirlerinin yanısıra din ve tasavvuf ile ilgili şiirleri de vardır. Şiirlerinde ne mahlası ne de adı bulunmaktadır.

    İran şiirini çok iyi bilen Kadı Burhaneddin divan şiirinin öğelerini Türkçe'ye mal etmede emeği geçen baş Türk şairlerdendir. Divan şiirinin ilk Türkçe örneklerini veren bir şair olarak Türkçe'yi aruza uydurmakta güçlük çektiği görülür. Bu aruz vezin eksikliği o kadar önemlidir ki Kadı Burhaneddin'in şiirlerinin çoğunda kullanılan vezini tayin etmek güç ve hatta bazılarında imkansız olur. Ancak bu eksiklik XIV. yüzyıl Türk divan edebiyatına katkısı bulunan şairlerin nerede ise hepsinde görülmektedir. Kadı Burhaneddin bu müşkülatını savasçı hayatının ve ruhunun izleri çok bariz olarak şiirlerinde yansımıştır.



    Başlıca Eserleri



    Bir Türkçe yazılmış 'Dîvan' adlı eseri ve iki tane Arapça yazılmış dini konuları işleyen 'İksîr-üs-Saadet fî Esrâr-ûl-İbâdet' ve 'Tercîh-üt-Tavzih' adlı eserleri bulunduğu bilinmektedir.



    Eserlerinden örnek





    Beyit



    Er odur Hak yoluna baş oynaya

    Döşekte olen yiğit murdar bulur







    Tuyuğ



    Hakka şükür koçlarun devrânıdur

    Cümle âlem bu demün hayrânıdur

    Gün batardan gün toğan yire değün

    Işk erinün bir nefes seyrânidur







    Gazel



    Kandesin redifli

    Gönülüme ben didüm ki kandesin

    Gamzesinün oklarıyla kandesin



    Gisusiyle bende düşdüm dir gönül

    Didüm ana nola çünki bendesin



    N'ola öpdüm gözüme sürdüm seni

    Sen dahi âlemde bir turvendesin



    Bendesin sen bendeyim ben tapuna

    Bendeyim ben nice ki sen bendesin



    Gözlerüm giryan ü biryândur gönül

    Leblerüm şekker özün pür-handesin

    (Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilünsdf)



    Kaynakça



    Azeri Wikipedia Kazi Bürhaneddin





    Cengiz Bilgi Yayınevi Ankara 1972

    Soysal 2002.

    Yücel Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar. 2. Ankara 1989
     
  2. H

    Hoca Yeni Üye

    üslubunun özgünlüğüne çok güvendiği için gazellerinde mahlas kullanmamış devlet adamı, şair. ayrıca tuyuğ denilince türk edebiyatında ilk onun adı gelir akla.
     
Kutucuğu Tıklayın:
Taslak kaydedildi Taslak silindi
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş