İslam ve Türk Edebiyatında Divan

Konu, 'Edebiyat' kısmında Goksel tarafından paylaşıldı.

  1. Goksel

    Goksel Admin Yetkili Kişi

    İslam ve Türk edebiyatında çok büyük bir öneme sahip olan divan çeşitleri ve özellikleri bakımında ayrıntılara sahiptir.

    İslam uygarlığı etkisindeki yüksek zümre sanatçılarının, -uzun mesneviler dışında- şiirlerini topladıkları kitaplara verilen isimdir. Divan-ı Fuzuli, Divan-ı Baki, Divan-ı Nedim… Çok kesin bir kural olmamakla birlikte aşağı yukarı bütün divanlarda şu düzene uyulur:

    1- Kasideler (Kasaid) bölümü: Tanrı birliğini işleyen tevhid’ler, Tanrı sevgisini ve içten yakarışları dile getiren münacaat’lar, peygamberi öven naat’-lar, ilk dört halifeyi, dört imamı öven kasidelerle başlayarak zamanın din büyüklerini padişahlarını, devlet adamlarını ve şairi koruyup esirgeyen kişileri öven medhiye’ler… (konularının önem ve değer sırasına göre).

    2-Tarihler (Tevârih) bölümü: (Arap harflerinin her birinin bir sayı değeri vardır; ebced hesabı denen bu yöntemle şair, bir mısra ya da beyitte kullandığı kelimelerdeki harf değerlerini toplamıyla sözünü ettiği olay, kurum, kişinin tarih sayısını tutturur. Hicri olarak). Belli kişilerin doğum, ölüm, hükümdarlık başlangıçlarını, bazı anıt ve yapılarının tamamlanış yıllarını belirleyen dize ve beyitleri içinde bulunduran şiirler.

    3- Musammat’lar (Beyit birimiyle yazılmayıp dörtlü, beşli, altılı, yedili, sekizli, dokuzlu, onlu bentlerde kurulu ve özel adlar alan nazım şekilleri): Murabba, muhammes, müseddes, müsebba, müsemmen, mütessa, muaşşer, terci-i bent ve terkibi bentler.

    4- Gazeller (Gazeliyat) bölümü: Uyak ve rediflerinin son seslerinin Arap alfabesindeki diziliş sırasına uyularak ve her harfi kafiyelenmiş en az biı* iki gazel yazma koşuluna bağlı kalınarak.

    5- Kıt’alar (Mukattaat) bölümü: Matlasız bir gazete benzeyen, çoğunlukla dört, üç ve iki beyit uzunluğunda şiirler.

    6- Rubailer (Rubaiyat) bölümü: AA-XA uyaklanışında, özel kalıplarla yazılmış, dörder satırlık özdeyiş niteliğinde şiirler.

    7- Müfretler (tek beyitler) ve azadeler (tek dizeler).

    Ayrıca divan, şehir âşıkları diye kümelenen okur yazar halk şairlerinin belli bir vezin kalıbını yeğleyerek yazdıkları gazellere de ad olmuştur: Fâilâtun (I.II) fâilâtün, fâilâtün, fâilün (I.I). Özel bir ezgiyle okunan bu iki yanlı şiir biçimi ara sıra murabba, muhabbes biçiminde de olabilir; dize ortalarında da uyaklanan musammat çeşitleri de vardır. Murabba biçimi halk şiirinin geleneksel dörtlü birimine benzediği için en çok uygulama bu alanda olmuştur: AB AB CCCB DDD B uyaklanışı -bazı küçük tutum değişiklikleriyle- en çok rastlanan biçimdir. Müstezatlarda olduğu gibi ilk ve son tef’ileden oluşan ek dizelerin (ziyâde) bulunduğu ayaklı divanlara da rastlanır (Hepsi 17. yüzyıl sonrasında).
     
  2. Murat

    Murat Yönetici

    İslam ve Türk edebiyatının en güzel yanlarını divan edebiyatında görebiliriz. 7 ana madde de ele alacağımız bu kaideler bize ışık tutacaktır.
     
Kutucuğu Tıklayın:
Taslak kaydedildi Taslak silindi
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş