Eşeyli , Eşeysiz Üreme Çeşitleri Nelerdir ?

Konu, 'Soralım Öğrenelim' kısmında Goksel tarafından paylaşıldı.

  1. Goksel

    Goksel Admin Yetkili Kişi

    Üreme Çeşitleri Nelerdir ? ,

    Mitoza örnek olarak eşeysiz üreme çeşitleri Nelerdir ? ,

    Eşeyli Üreme Nedir ? , Eşeysiz Üreme Nedir ? ,



    Eşeysiz üreme nedir ?

    Bir canlıdan ayrılan hücre veya hücre grubundan yeni bireylerin oluşturulmasına eşeysiz üreme denir Eşeysiz üremede döllenme olayı olmadığından eşeysiz üreyen canlı oluştuğu canlıya kalıtsal olarak tıpa tıp benzer Çünkü eşeysiz üreme mitoz bölünme ile gerçekleşir Ancak mitoz bölünmede olabilecek bir ayrılmama ve mutasyon çeşitlilik sebebidir Eşeysiz üremeye canlıların büyüme bölgelerinden ayrılan hücre veya hücre grupları neden olduğu için aynı zamanda vejatatif üreme de denmektedir


    Eşeysiz üreme çeşitleri
    • Tek hücrelilerde bölünerek çoğalma
    • Rejenerasyonla çoğalma
    • Tomurcuklanarak çoğalma
    • Çelikle çoğalma
    • Sporla çoğalma

    Tek hücrelilerde bölünerek çoğalma

    Tek hücreliler bölünerek ürerlerHücre hacim olarak belirli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra bölünerek yeni hücreler oluşturur Bu yeni hücreler genotip bakımından ana hücrenin aynısıdır Temeli mitoz bölünmeye dayanan en basit üreme şeklidir Tek hücreliler ve bazı ökaryotlar bölünerek ürerler

    Rejenerasyonla(yenilenme) çoğalma

    Omurgasızlarda mezoderm ve mezoglea tabakası bulunur Bu tabaka içerisinde embriyonik hücreler vardır Bu tabakayı taşıyan canlılardan ayrılan bir parça eksik kısımları tamamlayabilmektedir Örneğin; deniz yıldızından kopan bir kol ana gövdedeki hücreler tarafından tamamlandığı gibi ayrılan kolun içerisindeki hücrelerde koldan yeni bir gövde oluştururlar
    Bu durum yassı solucanlarda da (Planarya) görülür
    Rejenerasyon normalde bir çoğalma tipi değildir Tahrip sonucu canlıdan ayrılan parçadan yeni birey oluşturulur
    Rejenerasyon, kelime anlamıyla yenileme demektir Canlılardan herhangi bir nedenle ayrılan parçalardan yeni canlılar oluşabilir Dolayısıyla rejenerasyon bu canlılar için üreme kabul edilir Omurgalılardaki rejenerasyona bir yaranın iyileşmesi veya kertenkelenin kopan kuyruğunun yenilenmesi örnek olarak verilir Çünkü kopan deriden yeni bir organizma, kopan kuyruktan da yeni bir kertenkele oluşmamaktadır

    Tomurcuklanarak Çoğalma

    Bazı canlılarda tomurcuk benzeri çıkıntılar gelişir Bu kısımlar ayrılarak yeni canlıyı oluşturur

    Örneğin; Hidra da bira mayasında ve süngerlerde eşeysiz üremenin bu karakteristik özelliği görülür

    Vejatatif çoğalma

    Bazı bitkilerden koparılan bir dal parçası, toprağa dikildiğinde yeni bitki oluşturabilir Buna çeliklenme ile çoğalma denir Ayrılan dal parçasının meristem tabakası yeniden kök oluşturduğundan bu parça ayrı bir fert olarak yaşayabilir Özellikle tarımda verimliliği arttırmak, az zamanda daha çok ve daha kaliteli bitkiler yetiştirmek için kullanılan üretim metodudursonucu olarak yeni bir bitki meydana gelir
    Örneğin; kavak,çınar,meyve ağaçları,asma gibi bitkiler çelikleme ile üretilir Özellikle melez olan ve eşeyli üremeyen bitkiler bu şekilde üretilir Örneğin; Çekirdeksiz üzüm, Washington portakalı, satsuma mandalini gibi
    Vejatatif üremeye: Soğanların rizomla (küçük kök) üremesi, çileklerin sürüncü gövde ile çoğalması ciğer otunun yapraklarından yeni ciğer otlarının oluşmasnı örnek olarak gösterebiliriz vejetatif üreme üçe ayrılır:

    1) Çelikle üreme;
    gül ve söğütün kesilen dallarının toprağa dikilmesiyle yeni gül ve söğüt oluşması
    2) Yumru ve soğanla üreme:patates,yer elması,sarımsak gibi depo organları olan yumru ve soğanlar nemli ortamlarda çimlenerek yeni bitkileri oluşturur
    3) Sürünücü gövde ile üreme: çiçekler toprak üzerinde sürünücü gövde ile zambak ve ayrık otlarında yeraltı gövdesiyle,böğürtlenlerde dal ve gövde uçlarının köklenmesiyle vejetatif üreme olurörnek olarak çilek veririz

    Sporla çoğalma

    Bazı canlılarda spor adı verilen üreme hücresinden yeni bireyler oluşturulur Buna sporogoni veya sporla üreme denir
    Örneğin su yosunlarından Ulotrix, Küf Mantarı
    Mantarlarda sporla üreme karakteristiktir
    Örneklenen canlılardan bazıları eşeysiz üremeyle beraber eşeyli olarakta ürerler Örneğin; mantarlar ve paramesyum konjugasyonla eşeyli ürediği gibi hydra ve deniz yıldızı, eşeyli üremenin en önemli yapısı olan eşey bezlerini de bulundurur Bunlara bir örnekte mikroskobik canlılardır



    EŞEYLİ ÜREME NEDİR ?

    1. Eşeyli üreme ile oluşan ferdin iki atası vardır.Dişi ve erkek ata.
    2. Aynı türden iki canlının üreme hücrelerinin birleşmesi ile oluşan zigottan yeni birey meydana gelir.
    3. Temeli mayoz ve döllenmeye dayanır.
    4. Yüksek yapılı bitkilerde, hayvanlarda, bazen de eşeysiz üreyen canlılarda görülür.
    5. Eşeysiz üremeye göre üstünlüğü, iki ataya ait özelliklerden sayısız gen birleşimlerine sahip olan yeni fertlerin dünyaya gelmesidir.
    6. Genetik çeşitlilik olduğundan evrimi hızlandırır.
    7- Türlere ait kalıtsal özellikler korunur.
    8. Tür içinde yeni gen kombinasyonlarına neden olduğu için daha dayanıklı bireyler oluşturur.
    9- Oluşan canlı sayısı azdır ancak çevre koşullarına iyi uyum sağlarlar.




    Eşeyli üreme gametlerin büyüklüklerindeki farklılık nedeni ile çeşitlenmiştir:
    a) İzogami: Erkek ve dişi gamet görünüş ve büyüklük bakımından birbirinin aynıdır. İkisi de kamçılı ve hareketlidir. İzogamet denir. Aynı yada farklı bireylerden oluşabilir. Chlamydomonas. Ulotrix ve Spyrongia .
    b) Heterogami=Anizogami: Erkek gamet küçük, dişi gamet büyüktür. İkisi de kamçılı ve hareketlidir. Bazı alg ve mantarlar.
    Oogami: Erkek gamet küçük, kamçılı ve hareketlidir. Dişi büyük ve hareketsiz, bol sitoplazmalıdır.İnsanda,diğer gelişmiş hayvan ve bitkilerde görülür.


    EŞEYLİ ÜREMEDEKİ ÖZELLEŞMİŞ DURUMLAR:
    1) Konjugasyon: Hücreler arasında geçici sitoplazmik köprü kurulur. Köprü aracılığıyla gen alış verişi sağlanır. Daha sonra hücreler ayrılır. Böylece kalıtsal çeşitlilik sağlanır ve dayanıklılık artar.Gerçek anlamda gamet ve döllenme olmaz. Bakteri ve paramesyumda,bazı alglerde görülür.
    2) Partenogenez: Özel bir üreme şeklidir. Döllenmemiş yumurtadan yeni bir birey oluşumudur. Arılarda,çekirgede supirelerinde, bazı kelebeklerde, yaprak bitlerinde ve karıncalarda görülür.Dişiler 2n, erkekler n kromozomludur.
    Dişi mayoz ile erkek mitoz ile gamet oluşturur.

    3) Hermafroditlik (erselik): Bazı basit yapılı canlılarda erkek ve dişi gamet aynı bireyde gelişir. Buna hermafroditlik denir. Hermafroditlerin bazıları (tenyalar, midye,kancalı kurt gibi) kendilerini dölleyebilirken, bazıları ise dölleyemez. (Toprak solucanı ve istiridye). Bunlarda erkek ve dişi gametler farklı zamanlarda olgunlaşır. Çiçekli bitkilerin çoğu hermafrodittir. Omurgalılarda hermafroditlik gözlenmez.
    4) Metagenez(döl almaşı): Eşeyli ve eşeysiz üremenin birbirini takip etmesine metagenez denir. Çiçeksiz bitkilerde , bazı su yosunlarında ve sıtma parazitinde,deniz anasında vb. görülür. Kalıtsal çeşitlilik sağlar.

    Plazmodyumda metagenez :
    Sivrisinek ısırmasıyla plazmodyum (sıtma) sporozoitleri (n), kemik iliği, kas ve dalak gibi yapıların hücrelerinde mitoz ile çoğalır. Buradan tekrar kana geçip alyuvara girer.Büyüyerek amip şeklini alır ve şizont (n) diye adlandırılır. Şizont çok sayıda mitoz bölünmelerle çok sayıda çekirdek oluşturur. Bunların etrafında bir miktar sitoplazma birikerek merozoite (n) dönüşür. Alyuvarın patlamasıyla merozoitler yayılır, bu sırada kişide ateş ve titreme görülür. Kimi yeni alyuvarlara girerken bir kısmı da erkek ve dişi gamet olarak (mitoz ile) gelişir. Bu gametler(n) sivrisineğin ısırmasıyla onun vücuduna geçer ve burada döllenerek bağırsak epiteline yapışır. Mayoz bölünme geçiren zigot(2n),burada yeni sporları (n) oluşturur.Oluşan sporlar sivrisineğin(anofel) tükrük bezine yerleşir ve bulaştırmaya devam eder.Yani İnsan vücudunda eşeysiz, sivrisinek vücudunda eşeyli çoğalma görülür.
     
  2. Murat

    Murat Yönetici

    Eşeyli ve eşeysiz üremelerin anlatımında gayet sadece ve açıklayıcı bir üslup.
     
  3. m

    memeli mestan Misafir

    ya bi git şey gibi konu aq malları bune aq götünm dibi
     
Kutucuğu Tıklayın:
Taslak kaydedildi Taslak silindi
Yüklüyor...

Sayfayı Paylaş